= Toespraak gehouden tgv de Nieuwjaarsreceptie @ Peperfabriek 10 januari 2026
In het Oude Egypte (+/- 5000 jaar terug) was de UI een krachtig symbool van
EEUWIGHEID WEDERGEBOORTE BESCHERMING
vanwege de concentrische ringen die de cyclus van leven en dood weerspiegelen.
Werd in graftomben gelegd als voedsel en medicijn tijdens de reis naar het hiernamaals.
En omwille van zijn ‘goddelijke’ status werd de ui tijdens ceremonies geofferd aan de goden. Dit allemaal is namelijk ook te zien in decoraties en hiërogliefen.
Voor mij, de dag van vandaag is een ui gewoon … een ui!
Om Gertrude Stein te parafraseren: ‘De ui is een ui, is een ui.’
Waar ik de ui dan toch mee kan associëren
= de TOESTAND van de WERELD => om van te blèèèten!!!
Grootspraak en het groteske,
keizerswaan en kettingzagen,
almachtsroezen en onmachtskaters,
genocides en geocides,
leugenpaleizen en superlatieven,
=> WERELDBRAND en WELTSCHMERZ
=> QUE FAIRE?!
Wijze woorden van AMOS OZ (Israëlisch schrijver én vredesactivist)
“Wanneer je getuige bent van een grote ramp, bijvoorbeeld een uitslaande brand, dan kun je drie dingen doen:
Rennen voor je leven, zo snel als je kunt, en diegenen die niet kunnen rennen aan hun lot overlaten …
Een boze brief schrijven aan de redactie van je krant en eisen dat degenen die verantwoordelijk zijn voor handhaving van de brandveiligheidseisen voor gebouwen uit hun ambt worden gezet. Je kunt ook oproepen tot demonstraties!
Maar wat je ook kunt doen: een emmer water halen om het vuur te blussen. En als je geen emmer hebt, dan neem je een glas water. En als je geen glas hebt, neem je een theelepeltje water. Iedereen heeft wel een theelepeltje!
Een theelepeltje is heel klein en het vuur is enorm, maar we zijn met miljoenen, en ieder van ons heeft wel een theelepeltje!”
Voor een ‘zoetere’ versie kan je terecht bij Mary Poppins :
“A Spoonful of sugar helps the medicin go down …!”
(ook) VERZET begint niet met grote woorden
maar met kleine daden
(aldus Remco Campert in een sterk gedichtentrio)
zoals storm met zacht geritsel in de tuin
of de kat die de kolder in z’n kop krijgt
zoals brede rivieren
met een kleine bron
verscholen in het woud
zoals een vuurzee
met dezelfde lucifer
die de sigaret aansteekt
zoals liefde met een blik
een aanraking, iets dat je opvalt in een stem
jezelf een vraag stellen
daarmee begint verzet
en dan die vraag aan een ander stellen
*******
Vandaar vandaag deze ODE uit ‘Hemels en vergeefs’ van Toon Tellegen.
Leve het kleine,
het oneindig niet verder te verkleinen allerkleinste ultrakleine
leve alle mensen die eeuwig denken:
wat zeg ik nù weer,
o mijn god, wat heb ik nù weer gezegd
en leve alle kinderen
en alle grote en kleine vergissingen
en de onmogelijkste aller werelden,
dat onooglijk onoverkomelijk onontbeerlijk wereldje
van jou en mij en zij
lang leve WIJ!
*******
En daarom, bij deze … (en beetje ‘vrij’ naar Lucebert)
Ik draai een kleine revolutie af
Ik draai en kleine mooie revolutie af
Ik ben niet langer bang
Ik ben weer water en licht
Ik draag schuimende koppen op mijn hoofd
Ik draag schietende schimmen in mijn hoofd
op mijn rug rust een zeemeermin
op mijn rug rust de wind
de wind en de zeemeermin zingen
de schuimende koppen ruisen
de schietende schimmen vallen
ik draai en kleine mooie ritselende evolutie af
en ik val en ik ruis en ik zing
**** en ik geloof !….
=> Klein Credo uit ‘Polonaise al Argentina’ v Leonor Wiesbauer
Het universum bestaat.
Het universum bestaat uit alles.
Uit alles wat is geweest, wat is en wat mogelijks nog zal zijn.
Het is universum is eeuwig, eindeloos en grenzeloos,
is nog-lang-niet, nooit-niet voltooid,
is één en al leven…
En wat leeft groeit, evolueert, verandert, overtreft voortdurend zichzelf.
Als het universum niet zou bestaan uit (van)alles,
zou het een lege doos zijn, zelfs niet die doos, gewoon een niets,
wat niet het geval is.
Dus is alles in het universum uniek.
Diversiteit is bijgevolg geen probleem, ook geen doel, gewoon
de bevestiging van hoe het universum nu eenmaal in elkaar zit:
al dat unieke samen.
Dus heeft alles in het universum tenminste ook dit gemeenschappelijk:
iets unieks te zijn in en van dat universum
en daardoor zowel divers als verwant.
Het zou onlogisch, wereldvreemd en hilarisch zijn
enkel zichzelf uniek te vinden en al wat gelijkt ‘even’ uniek
maar al het andere, het verschillende, niet te (h)erkennen
als unieke lettergenoten in het alfabet waarmee het universum zijn verhaal schrijft.
Met de onvermijdelijke punten en komma’s,
vraagtekens en uitroepingstekens
en de nodige ‘open plekken’.
En soms, houden we zelf(s) het potlood vast,
al hanteren anderen dan weer liever de gom.
Begrijpen wie kan…
Verzet en revolutie, geloven en vragen, bijdragen, … en dit via het gewone, het kleine, treffen we ook bij de Frans-Joodse filosoof Levinas aan en wel in zijn ode aan LA PETITE BONTé!
Goedheid uit zich volgens hem vaak in kleine daden, in situaties die nauwelijks opgemerkt worden, én zelfs in risicovolle omstandigheden.
Ze is een goedheid zonder getuigen, in stilte voltrokken, bescheiden, zonder triomf. Ze ontsnapt aan elke ideologie en elk eigenbelang.
Een revolutie zullen deze kleine, nauwelijks zichtbare handelingen niet uitlokken, maar ze zetten wel iets in beweging, ten goede! En dragen daardoor bij om een systeem te veranderen.
Kleine goedheid wint geen oorlogen maar opent wel ogen. Het is iets veerkrachtigs, een soort hefboom in onze samenleving.
Levinas spreekt van het kleine grassprietje dat telkens weer opveert nadat het werd platgetrapt doorhet systeem. Het is een metafoor voor het grote kwaad dat er maar niet in slaagt de kleine goedheid teniet te doen. Het grassprietje steekt telkens opnieuw de kop op. Het is niet klein te krijgen!
*****
Dit soort kleinigheden= vind je in het gelijknamige boek van Claire Keegan.
Het verhaal is geschreven vanuit het perspectief van Bill Furlong, de kolenbezorger uit een katholiek Iers dorpje anno 1985. Hij levert op regelmatige basis zijn merchandise aan het klooster dichtbij. In de loop van het boek lezen we hoe hij zich stilaan realiseert wat zich in dat klooster afspeelt. Via die geleidelijke opbouw belanden we op Kerstavond: hij brengt zijn bestelling naar het klooster en neemt daar en dan, bang én toch moedig, een beslissing die zijn leven (en dat van anderen) drastisch zal veranderen. Met alle gevolgen van dien.
****
Als voorlaatste ring van mijn woordelijke uienpellerij presenteer ik je
Every Brillant Thing
= een bijzonder klein en fijn , ontroerend en soms hilarisch toneelstuk
van Duncan MacMillan
De oorspronkelijke verteller (een kind) begint een lijst te maken om zijn depressieve moede te helpen herinneren waarom het leven de moeite waard is.
You’re seven years old.
Mum’s in hospital.
Dad says she has ‘done something stupid’.
She finds it hard to be happy.
You start a list of everything that’s briljant about the world.
Everything worth living for.
You leave it on her pillow.
You know she’s read it because she’s corrected your spelling.
Naarmate het stuk vordert, en zijn leeftijd, groeit de lijst met mooie, kleine, alledaagse dingen, en rààkt het verhaal, zowel persoonlijk als universeel.
**** en tenslotte, één van die ‘brillant things’ is voor Pablo Neruda … de UI !!!
(Hierbij 2 fragmenten)/ vertaling Cees Buddingh
Ui, hel-glinstrend buikflesje, bloemblad na bloemblad vormde je schoonheid zich, kristallen schubben deden je zwellen en verborgen in de donkere aarde at jij je lekker dik en rond aan dauw. Onder de grond kwam het wonder tot stand en toen je eerste onhandige groene spriet zich liet zien en je bladeren als degens omhoogstaken uit de tuin, balde de aarde haar luister samen. In jouw naakte doorzichtigheid, en zoals destijds de zee de magnolia nabootste in Afrodite toen hij haar borsten schiep, zo heeft de aarde ook jou gemaakt, ui, helder als een planeet, en bestemd om te glanzen en schitteren, onwrikbaar sterrenbeeld, ronde roos van water, op de tafel der armen.
Ster van de armen, goedgeefse fee, in ragfijn papier gehuld kom je uit de aarde, onvergankelijk, vlekkeloos, zuiver, als een zaad uit de hemelruimte, en wanneer het mes in de keuken je doorsnijdt welt één enkele traan op maar zonder verdriet. Jij doet ons huilen zonder ons te bedroeven. Jouw lof, ui, zal ik dan ook
zingen zolang als ik leef, want voor mij ben je mooier dan een vogel met verblindende veren, in mijn ogen ben je een hemelbol, een platina glas, de roerloze dans van een sneeuwwitte anemoon, en in jouw kristallijne wezen leeft de geur van de ganse aarde!!!! *****
